Mijmeringen over Roemenië

Ik laat je even meegenieten van een aantal losse schrijfselen gemaakt door een collega. Ik heb nog niet gevraagd of ik het wel mocht publiceren, dus laat ik de naam maar even weg...

Bucharest, eerste indrukken - Januari 2007

Ik kwam aan op een woensdag, in de sneeuw: 3 januari en heb meteen twee dagen gewerkt. Pas nu, zaterdag, heb ik een beeld van de stad gekregen. Heb namelijk net 3 uur gewandeld. Ik ben in het centrum gebleven en heb een eerste indruk. Voor die eerste indruk citeer ik iets uit een boekje dat ik kreeg (want ik ben het ermee eens), aangevuld met eigen indrukken:

Bucharest is een stad die zich niet laat bezoeken. Die geen stereotiepe bezienswaardigheden biedt, maar een stad waar je voortdurend op zoek gaat. En vaak weer teleurgesteld wordt. Maar niet altijd en dat is het verslavende aan deze stad. Het is een stad voor snuffelaars, peinzers. De chaos en versnippering maken er een unieke Europese hoofdstad van. Waar anders kom je van een brede boulevard plots in een platteland-omgeving terecht, van een laan vol druk verkeer in een rustige, maar vaak wat vieze straat waar bewoners op de stoep een kaartje leggen? Zonder enige overgang kom je van een enorme vuilnisbelt aan bij een liefelijk museum, van een steriele, grijze woonkazerne bij een schattig kerkje. Van de ongehoorde arrogantie van de nieuwe rijken tot de grauwe miserie van de zigeuner-wijken en de wanhoop van de gepensioneerden die er niet in slagen de eindjes aan elkaar te knopen. Lommerrijke plekjes, lyrische begraafplaatsen. En zo gaat het maar door.

Het lijkt alsof men ooit Parijs heeft willen kopiëren: heel brede en ook lege boulevards en enorme pleinen. Ook een Arc de Triomf. Alleen zijn de gebouwen veel nieuwer. Ik mis ook hoge bomen waardoor de sfeer wat naargeestig wordt. In de avond is het amper verlicht, dus dan wordt het nog erger. Het heeft ook geen echt centrum waar alles samenkomt. Het zijn er diverse (de vele grote Piata`s). Daar liggen dan de grote hotels en shopping malls. Echt ėėn omgeving waar je alles tegenkomt, van café`s tot warenhuizen etc – is er niet.

Van alle waarschuwingen is weer weinig terecht gekomen: ik heb amper (bedelende) zigeuners met baby`s gezien (wel een paar en een met een lammetje), relatief weinig wilde honden en twee zwerfkinderen. In het Ministerie zijn de mensen heel erg aardig en behulpzaam. In de bediening in restaurants en café`s het algemeen niet, maar wel weer in het hotel. Het zijn uitersten. Net als arm en rijk, jong en oud, nieuwbouw naast oudbouw: men zit hier nog in de fase van glas-nieuwbouw en dat contrasteert vreselijk met gebouwen van pakweg 100 jaar geleden.

Ik geef toe dat ik de touch nog niet gevonden heb, maar dat komt wel. Bucharest heeft een rijk cultureel leven. Alleen moet ik het nog vinden. Ben er amper 3 hele dagen immers.

De wandeling omvatte een vierhoek in en rond het centrum. Het ging via het enorme plein Piata Uniri via de B Dul Uniri naar het paleis van Ceausescu. Hele woonwijken, inclusief kerken etc moesten ervoor wijken. Het kost 20 minuten om erom heen te lopen! Let wel: dit is geen buitenwijk maar het centrum.

Verder liep ik via de Opera naar het Gara de Nord-station (hoezo Franse invloed…), door naar het enorme plein Piata Victoriei. Over de B Dul Catargio (ambassades), de Piata Romana, uitstapje naar de Piata Revolutiei (Ministerie Soza), B Dul Magheru naar de Piata Universitati, wat weer dicht bij mijn hotel ligt.

Die genoemde Piata`s komen terug in het stukje recente geschiedenis van Roemenië: die Nicolae Ceausescu is natuurlijk een grote boef, maar zijn vrouw Elena schijnt nog veel erger te zijn geweest. Beiden waren, zoals zo vaak gebeurt, de link met het echte leven, de gewone man in the street, volledig kwijt (zie de verwoestingen en de bouw van “hun” paleis). Op 21 december begon het protest en het staat me nog goed bij: life op TV een speech van hem aan de Piata Revolutiei op het balkon van het gebouw waar ik nota bene nu werk, voor een - zoals altijd - zeer selectieve applaus-machine. Hij was niet anders gewend.

Tot die keer: boe-geroep uit het publiek. Hij viel stil, helemaal stil. Was helemaal van slag. Had dit nog nooit meegemaakt. Was dit echt? Nee, dat kan niet, dus hij ging door, maar Elena fluisterde wat in zijn oor. Chaos en schoten. Wie schoot? Tot vandaag weet niemand dit, net als veel andere vragen die nog niet beantwoord zijn.

De groep werd uiteen gejaagd. In de late avond hergroepeerde men zich verderop bij de Piata Universitati en bleef daar tot de ochtend.

Weer schoten. De groep verplaatste zich weer terug naar de Piata Revolutiei waar ze vervolgens probeerden het TV-station te bezetten.

Weer gevechten, tot het leger kwam en: ze de kant van de betogers kozen! Dus kwamen er de eerste TV-uitzendingen van de “revolutionairen”. Ik kan me herinneren: 6 man achter een keuken formica tafeltje, waaronder dichter Mircea Dinescu. Hij eindigde met de woorden: “the dictator has gone, we have won, we have won”.

Ceausescu en zijn vrouw waren inmiddels gevlucht in een helikopter vanaf het dak van mijn huidige kantoor, en op 1e Kerstdag 1989 standrechterlijk doodgeschoten. Door wie is nog steeds de vraag: revolutionairen of vrienden van hem die niet wilden dat hij zou gaan praten.

Zijn opvolger was een ex-communist Illiescu. Hij bleek geen haar beter. Een half jaar later, in juni 1990, escaleerde het weer en nu voorgoed: opstand en een studenten-bezetting van de Piata Universitati. Illiescu presteerde het om mijnwerkers op te roepen om dat protest te breken en dat gebeurde ook. De mijnwerkers doodden meer dan 100 betogers en veroorzaakten 700 gewonden. Duizenden werden opgepakt. Ze werden later wel weer vrijgelaten, maar het gekke is dat die Illiescu pas in 2004 als president werd afgezet. Er is een “onderzoek” naar zijn handelwijze gestart, maar dit is Roemenië….

("nvdr": een interessant overzicht van die gebeurtenissen in het Engels is hier te vinden)

Inmiddels is men erg pro-Europa En ze zijn lid sinds afgelopen week! Er rijden veel auto`s rond met EU-vlaggetjes. Dat zie je niet gauw in West-Europa. Er is iets van een frustratie: “wij als het grote Roemenië hadden er in 2004, toen 10 andere landen lid werden, ook al bij moeten zijn”. Nu moesten Bulgarije en Roemenië wachten tot 2007 en toch denk ik dat het erg vroeg is als ik het vergelijk met Litouwen en Hongarije waar ik lange tijd werkte.

Maar goed: ze horen er bij. Per slot zijn we Europa aan het repareren.


Bucharest, na 2 weken (27 januari 2007).

Mijn appartement is weer schoon, mijn beddengoed ververst en weer opgemaakt. Ze heet Nutsi. Zegt ze. Ben inmiddels wel door twee bureau-stoelen en door mijn bed gezakt. Maar de huisbaas heeft me al een nieuwe tweede-hands pannenset gegeven, dus ik moet niet zeuren. Mijn appartement ligt aan de rand van het enige stukje centrum oud Bucharest dat niet is afgebroken.

Ik blijf me verbazen over de grote verschillen die je tegenkomt in Europa, maar ook tussen buren. Hier zijn het natuurlijke barrières als de Karpaten die zorgen voor eigen ontwikkelingen. In de Balkan gaat het al om valleien.

Zulke verschillen zijn wij niet zo gewend. In Roemenië, dat veel bodemschatten als goud en olie had, zijn veel bezetters langsgekomen of hebben hun invloed doen gelden: de Romeinen (vanaf 101 was het de provincie Dacia van het Romeinse rijk), de Goten, Hunnen, Hongaren, de Ottomanen en de Sovjets. Maar hun invloed omvatte nooit geheel Roemenië, maar delen: of het noord-oosten Moldavië, of het westen Transsylvanië gescheiden door de Karpaten, of het zuiden Walachije. Dat maakt het land nu ook zo divers: er is niet duidelijk een Roemeen. Het is een smeltkroes van oosterse, westerse, Byzantijnse en Slavische invloeden. Maar de taal en het land is wel echt Latijns georiënteerd.

Het land met de naam Roemenië bestaat nog niet zo lang: sinds 1861. De onafhankelijkheid werd bevestigd in het verdrag van Berlijn van 1878. Men is toen meteen op zoek gegaan naar een Koning. Eerste gegadigde was een Belg! Uiteindelijk koos men voor een luitenant uit het Pruisische leger Karel van Hohenzollern. Hij werd Carol I. De laatste Koning Michael werd door de communisten verjaagd in 1947, nadat Roemenië van 1940 tot 1944 alles verkeerd had gedaan wat ze maar verkeerd konden doen in de oorlog. Alle joden overigens werden toen verbannen naar Transnistrië, de opstandige Stalinistische boevenstaat en provincie van Moldavië, dat op zijn beurt eigenlijk een provincie van Roemenië is.

Ben net nog in het Herastrau park met meer geweest, 10 minuten van het centrum met de metro. Ook daar zie je de Franse invloed. Het ligt aan een van de boulevards met: jawel, een neo nep “Arcul de Triumf”. Het waren overigens de Grieken die hier 200 jaar gelden het Frans introduceerden. Vorig jaar nog organiseerde Chirac de Francofone Conferentie voor alle Frans-sprekende landen (ik geloof zo`n 35 in de wereld) voor het eerst buiten een Frans sprekend land. In Roemenië dus. Men spreekt er nog schande van. Het hele land lag 3 dagen plat vanwege de beveiliging van de 35 staatshoofden die alleen maar naar musea en opera`s gingen waar anderen niet mochten komen en verder hadden ze het nergens over. Het was een van de laatste pogingen van Chirac om zijn taal in de picture te zetten nu met de uitbreiding van de 12 nieuwe EU-staten alleen het Engels in de EU echt leading is.

Dat Roemenië nu 4 weken lid is van de EU heeft me wel wat verbaasd. Daar waar ik erg pro-lidmaatschap was van landen als Hongarije en Litouwen heb ik hier iets van: breng eerst je administratie, anti-corruptie en bureaucratie op orde. Er zijn indertijd meteen na de val van de Muur door de EU criteria vastgesteld waaronder een nieuw land lid kon worden. Dat is een kwestie van afvinken en uiteindelijk voldoe je eraan of niet. Roemenië en Bulgarije hebben geluk. Het loopt weliswaar erg achter, ook bij landen als Litouwen dat bijna het dubbele BNP heeft, maar blijkbaar voldoen ze aan die criteria. Andere landen die op zich verder ontwikkeld zijn, met zelfs een veel hoger BNP, Kroatië, of evenveel ontwikkeling, Turkije, moeten ineens wachten. “Tijdens het spel zijn de regels veranderd” door de EU, onder druk van landen als Frankrijk en Nederland en dat is meten met twee maten.

Nicolae Ceausescu was er trots op dat hij geen buitenlandse schulden had, maar het gevolg is er: amper investeringen in infra-structuur of telecommunicatie en dat blokkeert vooruitgang. Nu ook nog. Gecombineerd met de zware bureaucratie en corruptie betekent dat dat er weinig private-initiatieven zijn tot investeren. Ik merk dat ook in mijn werk: op eieren lopen want er zit geld in het project!

Ik zie hier overigens minder echte hele grote nieuwe rijken zoals in ander delen van Oost-Europa, met name Rusland en de Baltische staten, waar een paar handige ex-communisten net na de val van de Muur grote delen van het tafelzilver hebben “gekocht”, lees “gestolen” van de staat.


Een maand Bucharest (3 februari 2007)

Ik geniet nog steeds van kleine dingen, maar ook de ergernissen zijn er (vooral het vuil op straat en de auto-agressie tegen voetgangers). Ook het kopen van eten valt niet mee. Zelfs in de supermarkt blijf ik hangen in kroppen sla en grote hele kippen, hoewel mijn moeder zei dat ik toch maar zo`n ding moest kopen en een hele tijd in een pan met water moest koken. Dan valt het vlees er vanzelf af. M.: “wel het vel eraf halen dan”. Dank dames. Heel ver is wel een Carrefour, maar dat is echt ver weg voor iemand zonder auto. Er leven 2.2 miljoen mensen in Bucharest, dus de stad is erg groot.

Ben in de keuken met de kip begonnen, tot ik het gevoel kreeg wat ik precies een jaar geleden in Sri Lanka had: er zitten ogen naar je te kijken. Toen waren het 4 wilde apen in een boom, nu een artiest die op de 7e verdieping voor mijn keukenraam iets moest repareren.

Met de metro naar de begraafplaats Cimitirul Bellu. Onderin op een metro-perron werd een Romeins-spel opgevoerd, met mooie muziek.

Het voordeel van het bouwen van een nieuwe stad is wel dat je opnieuw, naar de laatste maatstaven, ook parken aanlegt in die stad. Dat had ik eerder op de dag al gezien in het Gradina Grismigliu parkje, waar ook een schaatsbaan is en elke dag oudere mannen en vrouwen spelletjes doen als dammen en schaken, maar ook lokale spelletjes. Ik kwam er via de passage Caragiu.

Ook die begraafplaats Cimitirul Bellu ligt eigenlijk in de stad, naast een heel groot park Vacaresti. Op zich had het de bekende “afdelingen”, als de bobo’s, communisten, bevrijders, militairen, Duitsers uit beide oorlogen, joden etc, alles prima van elkaar gescheiden via een hek. Qua bobo`s als dichters, componisten en politici zei het me niets. Ik ken immers slechts een paar bekende Roemenen, en dan nog alleen uit de sportwereld (Cristian Chivu, Gherorghe Hagi, Gheorghe Popescu, Adrian Mutu en Bogdan Lobont, allen voetballer, en Ion Tiriac en Ilie Nastase, tennissers).

Bij de begraafplaats veel stalletjes, met bloemen, maar ook met kisten: € 30 euro, het is dat je het vast weet.

Weer iets over het welvaarts-niveau: het viel me, zoals ik eerder schreef, tegen. Mijn verwachtingen waren hoger, immers: Roemenië is altijd in onze westerse ogen een redelijk liberaal land geweest dat niet echt onder het Sovjet-juk zat. Een beetje Hongarije.

Ik ben nu wat verder met de achtergronden en kom er beetje bij beetje achter dat niets minder waar is. Het beeld dat wij vanuit het westen van Roemenië hadden, dat hadden de Roemenen zelf niet: wellicht is dit zelfs het land dat verreweg het meest een voorbeeld-communistische staat is geweest, nog meer dan de USSR zelf. Tot in de kleine details en uithoeken is het communistische systeem hier systematisch doorgevoerd. De USSR heeft nog 7 tijdzones, dus dat is gewoonweg niet allemaal te behappen door Moskou. Roemenië is anders, weliswaar niet klein, maar wel voor machthebbers systematisch te onderwerpen.

De revolutie van 1991 is, naar ik nu begrijp, een schijn-revolutie gebleken. Er is wat gevochten, er zijn doden gevallen, maar verder deed iedereen een plas etc. Het leek – zeker voor het westen - zo dat er wat gebeurde.

Het is echt arm hier. Waar ik zei dat het iets meer dan de helft van het BNP per capita heeft van nota bene ex-USSR staat Litouwen dat in 1991 uitgekleed door de Sovjets is achtergelaten en waar men ook nog in 1995 een grote financiële (Roebel) crises heeft gekend, dan is het verhaal hier nog veel erger: 45% van het RO BNP komt namelijk uit Bucharest, dus dan weet je wel hoe het met het platteland is gesteld.

Men lijkt wat beledigd dat Roemenië niet al in 2004 lid is geworden van de EU, samen met die 10 andere landen. Maar ook hier weer: het lijkt dat ze er hard aan getrokken hebben in de afgelopen jaren om te voldoen aan alle criteria, ja, het lijkt maar zo. Veel “lijkt maar zo” hier. Een kantoor-gebouw lijkt van veraf wel aardig, tot je merkt dat de lift het niet doet.

Politiek is het hier niet anders dan alle andere landen die uit de invloed-sfeer van de USSR kwamen: elke 4 jaar een totaal andere regering en niet helder is wat het verschil is tussen links en rechts. Allen zoeken nu ruim 10 jaar naar de eigen vorm van democratie en dat is begrijpelijk. Hier gooien de president Basescu en de premier Tariceanu via de TV met modder naar elkaar. De president lijkt te winnen. Wellicht dat we in mei vervroegde verkiezingen krijgen en dat betekent dat alle ambtenaren voorlopig amper in beweging te krijgen zijn omdat ze afwachten wat er gaat gebeuren. Heb ik weer.

Qua werk vlot het goed. Ben nu volledig ingewerkt en heb de achterstanden weggewerkt (...)


Bijna gewend in Romania na 4 weekenden (11 februari 2007)

Zaterdag ging ik met de trein naar Braşlov (spreek uit: Brachov). Via prachtige wintersport plaatsen met de pistes in het Prahova-dal bij Sinaia en Buşteni – die vanuit de trein goed waren te zien - maar ook langs de lelijke olievelden van het land. Roemenië was net voor de tweede wereld-oorlog de grootste olie-leverancier van Duitsland.

Braşlov ligt bijna 200 kilometer ten noorden van Bucharest op de grens van de drie deel-gebieden van Roemenië. Op het kaartje is overigens goed zien dat Transylvanië van de rest van Roemenië wordt gescheiden door de Karpaten en het dus veel logischer zou zijn vanuit natuurlijk oogpunt om het bij Hongarije te laten. Vóór 1919 was dat ook zo, maar Hongarije moest worden gestraft voor de verkeerde vrienden die de Habsburgers maakten in de eerste Wereld-oorlog. Dus raakten ze via het Verdrag van Trianon, een bijzaal van Versailles, heel Transylvanië kwijt aan Roemenië. Dat het op de grens van drie culturen ligt maakte de stad tot een soort vrijplaats, een plek waar veel invloeden samen kwamen en waar veel markten waren. Het werd ook een belangrijke stad in het verzet tegen opgelegde regels van Nicolae Ceausescu.

Op zich is elke oude stad leuk om doorheen te lopen en Braşlov is geen andere oude Middeleeuwse stad als vele andere in Hongarije, Litouwen of waar dan ook. Het bijzondere aan Braşlov vond ik dat je kon zien dat het veel Saksische roots had, gesticht door Saksische kolonisten die achter Teutonische ridders aanliepen die in de 13 eeuw op verzoek van Hongaren kwartier gingen maken. Als een soort voorpost. De stad heet in het Duits Kronstadt.

Waar je ook komt in Oost Europa, Duitse invloeden kom je tegen, heel ver weg van het huidige Duitsland zelf. Braşlov ligt pakweg 400 kilometer van Hongarije, dus ga maar na. Maar van de andere kant zal het net wel of net niet in het Habsburgse rijk hebben gelegen. Sibiu, 50 kilometer westelijker, de huidige culturele hoofdstad van Europa, was het wel (moet ik nog nakijken). In de gevel op de foto staat bv de tekst: Schuh Warenhaus Goldenen Hammer.

Iets over religie: overal op straat of als je in de bus zit zie je veel mensen ineens diverse kruizen slaan. Blijkbaar passeren ze dan een kerkje. Die kerkjes zitten vaak verscholen tussen het nieuwe beton, want onder het oude regiem was dit de enige godsdienst die openlijk toegestaan was en zelfs gerespecteerd en kerkjes werden dus niet afgebroken. De rest wel.

Dus toen bijna de hele binnenstad platgegooid werd werden de meeste kerken gespaard. Of verplaatst! Een mooi voorbeeld zie je op de foto links vlak naast mijn appartement. Het is het kerkje Mihai Vodâ uit de 16e eeuw. Het is aan de afbraakwoede voor de bouw van het grote paleis achter mij ontsnapt, want: het werd over een lengte van 250 meter verplaatst met hijsmachines. Helaas ging het bijbehorende klooster wel ten onder.

87% van Roemenië is Roemeens-Orthodox. Alleen Transylvanië niet omdat het pas veel later bij Roemenië kwam. Het Roemeens-Orthodox is uitdrukkelijk niet Grieks Orthodox, maar waar de verschillen zitten weet ik niet. Feit is wel dat het is afgeleid van de Christelijke kerk en de orthodoxen zich ooit niet met de koers van de kerk van het westen konden verenigen “die tot Roomse monarchie was uitgegroeid”. Baas van de Roemeens-Orthodoxe Kerk is de patriarch. De huidige Patriarch van de Roemeens-Orthodoxe Kerk is Arăpaşu Teoctist, al sinds 1986.

Op de andere foto een kerkje van 1769 in Braşlov, dat ik per verrassing te zien kreeg toen ik ergens een deur open deed en in een hofje terecht kwam. Zo kan het ook.

Over het werk in transitie-landen als Roemenië: het allerbelangrijkste Ministerie is dan altijd het Ministerie van Financiën. Natuurlijk moet zo`n land erg oppassen dat ze juist in die fase het begrotings-tekort in de gaten houden en ook de inflatie. Er gebeurt immers ineens erg veel met het land door buitenlandse invloeden, investeringen, subsidies, leningen etc. Een nieuwe en enorme financiële stroom ontstaat. Lastig is echter wel dat de medewerkers van dat Ministerie die daarop moeten letten zich ėn overal mee bemoeien ėn totaal overloaded zijn. Ze kunnen het werk niet aan. Als bv een Ministerie van Sociale Zaken vraagt om een redelijke extra investering in PC`s van € 10.000 voor het werk van de Arbeidsbureau`s, of zelfs om verlenging van je project met 2 maanden, dan kan dat vele, vele maanden duren, tot grote ergernis van alle partijen. Hier worden we vaak moedeloos van.

Volgende keer iets over de Roma hier.


Na twee maanden even pauze vanuit Bucharest (16 februari 2007)

Zoals aangekondigd het verhaal over de Roma`s in Oost en Centraal Europa – in West Europa zijn het Sinti – is het verhaal van een bevolkingsgroep zonder eigen land. Er zijn vergelijkbare verhalen te vertellen over de Armeniërs en de Koerden.

In Roemenië zijn er meer dan 2 miljoen, verreweg het grootste aantal vergeleken met de buurlanden, hoewel er nu nog maar een paar duizend echt ouderwets zwervend rondtrekken. De rest is geassimileerd, voor zover je daarvan kunt spreken, want het is een vicieuze cirkel van ellende en niemand wil zijn vingers eraan branden.

Ceausescu had het “handig” opgelost. Hij zei dat de Roma officieel niet bestonden en dus niet gediscrimineerd konden worden, wat een vrijbrief was om dat op grote schaal te doen. Het was volgens het communisme ook een door het kapitalisme aangetaste groep: ze waren handelaren, dus weg ermee.

Na de val van de muur bloeide overal het etnisch activisme, nationalisme en de eigen identiteit weer op, daar waar het in Oost en Centraal Europa door Moskou altijd was onderdrukt. Verder zie je ook dat de slachtoffers van een transitie zoals in de jaren 90 – schoolverlaters zonder werk – de schuld van hun ellende in andermans schoenen schuiven. Hetzelfde deed Nazi Duitsland in de crisis-jaren met de Joden.

Roma waren en bleven vogelvrij. Maar is er wel een Roma? Er zijn vele verschillende groepen, elk met hun eigen taal, historie, oorsprong en cultuur. Daardoor zijn ze moeilijk “bereikbaar”. Met hun algemeen erkende Indiase afkomst zijn ze zelf ook niet blij omdat dat de vooronderstelling bevestigt “dat ze hier niet thuishoren”.

Feit is dat Roma onderhevig zijn aan enorme werkloosheid, slechte gezondheid, huisvesting en onderwijs. De criminaliteit is enorm. En er is sprake van een neerwaartse spiraal. Ik zie het dagelijks om me heen – en heb er ook last van - maar ook in de buitenwijken en ook toen ik met de trein naar Braşov ging: volstrekt uitzichtloos.

Hun aantal groeit enorm, zowel absoluut als relatief. Dat geldt niet voor de niet-Roma: in alle voormalige Sovjet-landen is het overall geboorte-overschot enorm gedaald. Het loopt echt drastisch terug. Ik heb alarmerende pensioen-rapporten met cijfers gezien over Hongarije en Litouwen met de vraag: “wie betaalt de premie voor de pensioenen over pakweg 20 jaar?”. Die landen, maar ook de meeste van de andere landen, zitten nu op een bevolkings-aantal van de jaren 60, alleen geldt dat absoluut niet voor de Roma. Dus hoe is die situatie over pakweg 20 jaar?

Wie doet wat aan de Roma-problematiek? Niet de politici, die branden hun vingers niet. Electoraal is er namelijk niets te winnen. In hun redenering is het zo dat niet de situatie van de Roma problematisch is, maar de Roma zelf: hun a-sociale gedrag, onbekwaamheid etc. Het vereist ook regionale oplossingen maar tevens, nu bij het uitbreiden van de Europese Unie, een Europese aanpak.

Hierboven zie je hoe belangrijk een taal is. Ik zag dat ook ooit in Marokko waar velen, Berbers en anderen in het Rif-gebergte, niet eens het nieuws op de staats-TV konden volgen omdat ze de officiële Marokkaanse taal niet kennen. Daarom verandert alles daar erg langzaam. In Roemenië is dat volstrekt anders (niet dat alles zo snel verandert, maar) ondanks de historische en culturele verschillen in het land spreekt iedereen accentloos dezelfde taal. Zelfs in de buur-staat de Republiek Moldavië. Grappig is wel dat ze daar exact dezelfde taal spreken als in Roemenië, alleen daarbij het cyrillisch schrift gebruiken.

Ik kwam in mijn Hongarije-archief nog een verhaaltje tegen over wat er gebeurde in oktober 1989 toen Hongarije de grens opengooide voor de stroom Oost-Duitse vluchtelingen, het begin van de val van de muur. Aangezien Transsylvanie in 1919 van Hongarije naar Roemenië overging was Ceausescu bang dat de Hongaren in 1989 de kans zouden grijpen om dat dan maar op dat moment terug te pakken. Wat deed hij? Daar waar landen als Hongarije, Joegoslavië en Tsjecho-Slowakije hun oost-west grens opengooiden, daar sloot hij de west-oost grens!!

Ben er even een paar weken tussenuit.