Ilves ingezworen

Vandaag heeft Toomas Hendrik Ilves zijn intrede genomen in het "feestpaleis" (een koosnaampje voor het roze gekleurde presidentieel paleis, maar dat is een ander verhaal).

Voor de goede orde: de president hier heeft geen echte macht, enkel politieke invloed. Omdat hij of zij niet rechtstreeks verkozen is, maar het resultaat is van een parlementair of politiek compromis, kan je echter ook niet zeggen dat de president boven de partijen staat en zijn legitimiteit van het volk haalt, zoals dat ideologisch het geval is in bijvoorbeeld de VS. De president knipt lintjes, overziet parades, geeft af en toe eens commentaar op politieke onderwerpen en faciliteert dingen. Zo'n beetje als onze prins Filip, wanneer die een handelsmissie leidt.

Geen machtsfiguur dus, wel iemand die kan zalven en kan slaan, en moeilijke dingen bespreekbaar kan maken of - de keerzijde - polemieken kan aanwakkeren.

Ilves (52) kon moeilijk meer verschillen dan de vorige president Rüütel. De ene een zoon van vluchtelingen, de ander een product van het communisme. De één een intelectuele professor, de ander een technocraat (volgens sommigen een pennelikker). De één een doener, de ander een dienaar...

Je merkt het wel, Ilves ligt me nader aan het hart dan Rüütel, en dat is niet meer dan mijn persoonlijke visie (klik hier of hier voor een minder subjectieve stem). Toch heeft Rüütel zijn plaats in de Estse geschiedenis verdiend. Een hoop ontwikkelingen waren niet half zo vlot verlopen zonder zijn zalvende invloed. Rüütel is dus meer dan een overgangsfiguur tussen de charismatische Lennart Meri (de ondertussen overleden president vóór Rüütel) en de flamboyante Ilves. Een beetje een figuur "zonder eigen meningen", is hij erin geslaagd de toetreding tot de EU en de NATO voor iedereen verteerbaar te maken.

Dat is volgens mij geen kleine verdienste, als je het verleden en de demografische samenstelling van Estland mee beschouwt. Hier woont nog altijd een groep van zo'n 400.000 Russisch sprekenden, op een bevolking van 1,4 miljoen. Veelal mensen die geen Ests kunnen of willen leren, daar te oud voor zijn, verbitterd om het verlies aan vroegere privileges, gevangen in een bestaan waar ze noch Russisch staatsburger, noch Est zijn. Die groep kan niet zomaar overboord gegooid worden (iets wat bijvoorbeeld Edgar Savisaar allang begrepen heeft en waar hij ook zijn politieke mosterd vandaan haalt).

Die groep is ook vooral bang. Bang voor hun pensioen, bang voor Europa, bang voor het verdwijnen van alles waarin ze geleefd hebben, en waarbij ze tussen 1945 en 1989 aan de winnende kant stonden, nu opeens niet meer... Rüütel was voor hen een vertrouwd figuur, en iemand aan wie zij ook graag het vertrouwen gaven. Hij heeft hen gerustgesteld, en tegelijkertijd - behalve dan op het einde - zich niet onverteerbaar gemaakt bij de progressieven.

Echter, dat is alleen maar de mening van een buitenstaander. Ik praat en begrijp geen Russisch, en mijn Estse vrienden worden boos als ik dit opper (inclusief het aanhoudende gemor op de achtergrond terwijl ik dit schrijf), en vragen me of ik weet hoeveel mensen door die rotcommunist achter de tralies zijn gegooid. Toch denk ik ergens dat mijn evaluatie steek houdt, en dat het vanop een afstand allemaal meer zin heeft. Niet dat Rüütel zelf iets speciaals goed heeft gedaan, wel dat een andere, meer uitgesproken figuur, volgens mij niet zo vlot doorheen de voorbije vijf jaar was gefietst.

Bedankt Rüütel. Dag Rüütel - tijd voor een andere stijl.


vlnr: Lennart Meri, Arnold Rüütel, Toomas Hendrik Ilves en (toekomstig president?) Edgar Savisaar (fotos: wikipedia.org)

Die overgang verliep overigens niet zo heel erg vlot. Normaal wordt de president verkozen door het parlement, maar de illustere heer Savisaar zag zo een stemming (en een mogelijke blamage voor zijn kandidaat, Rüütel) niet zitten en gaf het ordewoord aan zijn eigen en een andere partij: niet stemmen. Als gevolg daarvan was een geen quorum in het parlement, en werd dus geen president verkozen.

De Estse grondwet heeft daar dan een oplossing voor: de beslissing kan worden genomen door een college van kiesmannen, samengesteld uit de parlementsleden plus een aantal afgevaardigden uit de gemeenten, gewogen conform het bevolkingsgetal in de verschillende streken van Estland.

En laat de partij van Dhr. Rüütel nu net daar een meerderheid hebben. Verwacht werd dus dat hij die stemming op z'n sloffen zou winnen. Niet dus - Ilves werd op 23 september verrassend gekozen met 174 tegen 162, 1 stem meer dan het vereiste minimum.

Bij dit verhaal zijn een hoop kanttekeningen te plaatsen. Dit stukje blog is echter wel erg ongebruikelijk lang aan het worden, dus ik hou het maar op eentje. Politiek spel en geloofwaardigheid.

Er is tijdens de campagne over en weer met modder gegooid, en het is Rüütel en Savisaar door intellectueel en democratisch Estland heel erg kwalijk genomen dat de stemming in het parlement geboycot werd. Dat Jaan met de pet het uiteindelijk ook wel beu was, mocht blijken op de verkiezingsdag. Er werden netjes twee kampen gevormd: de ene voor Ilves, de andere voor Rüütel. Geheel in de traditie van de onafhankelijkheidsstrijd werd er door beide kampen gezongen tijdens de stemming, en - opmerkelijk en heel "tongue in cheek" - werd er vlotjes en zonder problemen door individuen van kamp gewisseld. Welke president? Who cares - just get one elected, please.

Een vreemde humor, maar ik begin ze meer en meer te apprecieren.

Het goede nieuws? De EU mag binnenkort wat meer lawaai verwachten uit Estland. Dat is goed nieuws, want hier zijn veel goede dingen te vinden - wat meer assertiviteit naar Europa toe kan alleen maar goed zijn. Sommige lezers van deze blog vinden dit misschien een rare stelling: was Steven dan niet de man die af en toe vertelde dat Esten de hebbelijkheid vertonen alles beter te weten? Jawel, maar het is evengoed zo dat maar al te vaak goede dingen worden verworpen, alleen maar omdat de een of andere buitenlandse adviseur vertelt dat het slechte ideeën zijn. En dat vertelt die man (of dame) dan vooral omdat het in zijn of haar ervaring, in zijn of haar nationale context inderdaad geen goed idee is, maar dus zonder rekening te houden met de Estse "setting". En dat is dus een heel ander verhaal. Ik schrijf dit niet zomaar; het is een observatie die ik vaak maak voor wat betreft sociale zekerheid en e-governance, maar die evengoed waar is voor bijvoorbeeld de flat-tax... Een beetje meer zelfvertrouwen is dus prima. Niet omdat alles hier perfect is, maar omdat ze hier ook een beetje af moeten van het denkbeeld dat wat van Europa komt, per definitie goed voor hen is.

Het slechte nieuws is duidelijk: Ilves, hoezeer ik hem ook mag, riskeert een polariserend figuur te worden. De kritiek dat hij niet heel Estland kan vertegenwoordigen (gegeven zijn geschiedenis en het feit dat hij geen Russisch spreekt, toch de taal van zo'n 30 procent van de bevolking) zal hem mogelijks blijven achtervolgen. Onderhuids zie ik die tegenstelling blijven bestaan: een deel van de bevolking zal blijven vinden dat Ests de enige taal is in Estland; een ander deel zal waarschijnlijk van mening zijn dat ze geen binding hebben met een man die hen niet eens kan toespreken. Niet zo'n probleem als alles goed gaat, maar bij het eerste politiek gevoelige dossier wordt die kaart gegarandeerd gespeeld.

Dit is natuurlijk geen politieke blog, dus ik hoop dat jullie mij de vorige twee paragrafen vergeven. Volgende keer gaat het gewoon weer over Joonas. Beloofd! :-)